Het trauma en het primitieve brein
De Flight, Fight en Freeze respons en hoe de Freeze respons te neutraliseren
Laten we als voorbeeld een 5 jarig kind nemen dat in een speeltuin op een schommel speelt. Het geniet, is alleen en zit dagdromend voor zich uit te kijken. Plotseling staat er een 8 jarig kind voor de neus en dwingt hem van de schommel af te gaan en gaat slaan.. Dan zijn er drie reactiepatronen mogelijk.
Het 5 jarig kind zou kunnen ontsnappen en (Vluchten/Flight). Weglopen lijkt in dit geval ook wel zinvol daar het 8 jarige jongetje veel sterker is. Het kind zou verrassend snel weg kunnen rennen als het bedreigd wordt. Het primitieve brein pompt namelijk adrenaline en andere chemische stoffen in de bloedbaan waardoor de spieren sterker zijn , het hart sneller gaat kloppen etc, wat het vluchten mogelijk maakt. Deze stoffen zorgen er ook voor dat we minder pijn ervaren zodat we ook nog kunnen vluchten als we gewond zijn.
Wanneer je vlucht, zal het primitieve brein de vlucht als een bewijs van succes van de vlucht interpreteren en ook als een bewijs dat je voor jezelf kan zorgen, dat je vaardigheden hebt en capabel bent en zelfredzaam in de wereld met zijn bedreigingen. Hoewel het kind nog wel twee keer na zou denken voordat het weer naar de speeltuin zal gaan zal het toch niet zo’n sterke negatieve associatie hebben met schommels en dagdromen of als het alleen zijn.
Omdat het kind succesvol was, zullen de “details bijkomende details van de gebeurtenis niet geëtst zitten in het primitieve brein en dus ook niet doorgegeven worden aan het cognitieve brein (ons denkbrein). Dat betekent dat je logische beslissingen kan maken over wat er allemaal gebeurd is en beslissen wat je te doen staat in de toekomst.
Als vluchten geen optie is, zou de bedreiger aangevallen kunnen worden en zou er gevochten kunnen worden. Wederom zullen er chemische stoffen, waaronder ook weer de adrenaline, in het lichaam aangemaakt worden om ons in staat te stellen energiek en krachtig genoeg te zijn om onszelf succesvol te verdedigen en te vechten. Je zou kunnen winnen of tenminste het de bedreiger dusdanig lastig te maken dat je toch nog goed weg kan komen. Als je gaat vechten en hebt kunnen ontkomen, interpreteert het primitieve brein dit ook als een succesvol resultaat, en het cognitieve brein slaat deze ervaring dusdanig op dat je er eerder rustig onder kunt blijven dan dat je het gevoel geeft er nog steeds doodsbang voor te zijn.
Als je weg hebt kunnen vluchten of als je hebt kunnen vechten, Of als je eerdere ervaringen hebben gehad die je hebben geconditioneerd om beide zelfs maar niet te proberen, dan zal je primitieve brein er voor zorgen dat je een Freeze reactie zult vertonen.
Freezing is een nuttig overlevingsmechanisme. In de dierenwereld is het immers ook zo dat een lynx de interesse in een prooi verliest wanneer deze zich onbeweeglijk houd. Zo gauw als de prooi zich zal gaan bewegen of zich verzet zal hij het doden. In de mensen wereld is het zo dat wanneer een aanvaller zich minder agressief gedraagt als de prooi (het slachtoffer)zich niet verzet of stilhoudt. De aanvaller zou dan eerder het slachtoffer minder interessant vinden en het niet uitdagend genoeg vinden om zich druk over te maken en het slachtoffer met rust laten.
Hoewel de freeze reactie de aanvaller wel heeft doen vertrekken en dat je misschien alleen maar een paar lichte klappen hebt gehad in je freeze houding, zal het slachtoffer nog steeds een overdosis aan chemische overlevingsstoffen(adrenaline) in het lichaam hebben, dat het nog kwijt moet, maar hoe?
In het wild raken dieren deze stresshormonen kwijt door te gaan schudden, te trillen of te gaan rennen. Of op een andere actieve manier de overdaad aan adrenaline uit hun lichaam kwijt proberen te raken. Bij mensen zou dat ook het meest logische proces zijn. We hebben ook nog te optie om getroost te worden en thuis steun te krijgen (hetgeen het vrijkomen van rustgevende stoffen in het lichaam ten gevolge zal hebben.) Maar helaas krijgen we vaak in onze opvoeding weinig ruimte om de overdaad aan stresshormonen kwijt te raken omdat we getraind worden om kalm te blijven, flink te zijn, niet te overdrijven en de meest favoriete kreet natuurlijk ” grote jongens huilen niet”.
En bij veel schrikaanjagende ervaringen is er vaak geen troost van thuis omdat de traumatische ervaring juist ook nog eens thuis plaatsvond of een andere plek waar een kind zich veilig zou achten. Of de reactie wordt in twijfel getrokken. Omdat “we er nu maar eens overheen moeten stappen”, of” dat het allemaal niet zoveel heeft voorgesteld”,of een andere vaak voorkomende reactie” je zal het zelf wel uitgelokt hebben” of “ je had beter moeten weten”.
Wanneer we op een natuurlijke manier gezuiverd zijn van de chemische overlevingshormonen, is dit voor het primitieve brein het teken dat we overleefd hebben en dat we veilig zijn en onze veerkracht getoond hebben. Dit is weer het teken voor het cognitieve brein om deze informatie te verwerken en de irrelevante associaties uit het systeem te verwijderen. Uit studie blijkt dat we ons krachtiger en tot meer in staat voelen wanneer we grote uitdagingen hebben overleefd zolang de gebeurtenis maar op een gezonde manier is ontladen.
Wanneer we echter het trauma niet hebben ontladen zal het primitieve brein de gebeurtenis nooit loslaten. Het blijft als het ware bevroren. Omdat vervolgens het cognitieve brein dit niet kan verwerken, kunnen er zich vervolgens vreemde associaties voor gaan doen. We zouden in dit voorbeeld schrik kunnen gaan hebben voor dagdromen, zwemmen of ergens alleen zijn…of wat het primitieve brein ook maar kan pakken, wat ten tijde van het traumatische voorval enigszins met de situatie te associëren valt, om dit te kunnen duiden als reden voor de hulpeloosheid .
Omdat hulpeloosheid en machteloosheid intense en schrikaanjagende emoties zijn, kunnen we vaak erg ver gaan om deze gevoelens te vermijden. Wanneer we nooit meer in de unfreeze komen, kan het primitieve brein dit interpreteren als dat we niet in staat zijn adequaat om te gaan met de gebeurtenissen van het leven…of zelfs dat de hele wereld een onveilige plek is. Dit zal vervolgens leiden tot een onderliggend gevoel van angst en onvermogen. Wanneer we geen zekerheid hebben dat we zouden kunnen overleven, dan zitten we veel onzekerder in ons vel. Dit kan zich uiterlijk tonen dat we onszelf bijvoorbeeld angstig en onzeker door het slepen of dat we ons verbergen achter een houding van veel onechte bravoure.
Hoe raken we nu deze bevroren herinneringen uit ons systeem kwijt? Hoe kunnen we nu het primitieve brein laten ontspannen zodat we ons weer goed kunnen voelen over ons leven en onze eigen kwaliteiten?
We gaan aan het werk om invloed uit te oefenen op de fysiologische reacties die aan deze traumatiserende ervaringen gekoppeld zijn door middel van tapping, ademhalingsbewustzijn en andere energetische technieken. Met als doel dat de fysiologische reacties zich niet meer zullen manifesteren wanneer we ons focussen op de traumatische ervaring.
Dit kan alleen effectief gebeuren wanneer we deze gelijktijdig toepassen met het mentaal visualiseren en focussen op de traumatische gebeurtenissen en de gevoelens die zich gelijktijdig in het lichaam zullen manifesteren. Om onze opgeslagen emotionele bestanden weer te updaten, zodat we ons cognitief ook gaan realiseren dat de gebeurtenis nu ook echt voorbij is, en dat het deel van onze energie dat in de tijd ‘bevroren ‘ was eindelijk van zijn lading ontdaan kan worden. Ook de vreemde associaties die ermee verbonden zijn zullen dan weer uit ‘het emotionele datasysteem’ verwijderd worden. Het zal een gevoel van opluchting geven en deze opluchting zal ons weer het gevoel geven dat we ons weer als nieuw voelen en we ook weer onze kracht zullen gaan ervaren in plaats van ons onvermogen.